( * ) مقصود از ( هذه الاقسام ) چيست ؟ شبههء موضوعيه و سه شبههء حكميّه مىباشد . ( * ) حاصل مطلب در عبارت ( ثمّ متعلّق التكليف المشكوك امّا ان . . . الخ ) چيست ؟ اشارهء شيخ است به ملاك شبهه حكميه و موضوعيه ، بدين معنا كه اشتباه و شك در تكليف : 1 - گاهى از جهت اشتباه در حكم كلّى است ، مثل : استعمال دخانيات كه در حرمت آن شك داريم كه هم موضوع و هم حكم هر دو كلىاند ، و يا مثل دعا عند رؤية الهلال كه شك داريم آيا واجب است يا نه ، و اين صورت از شك و شبهه را شبههء حكميّه مىنامند . 2 - و گاهى نيز از جهت اشتباه در موضوع است و يا به عبارت ديگر متعلّق تكليف يك فعل جزئى و داراى حكم جزئى است ، مثل : اينكه نمىدانيم كه اين مايع كه در مقابل ماست ، شراب است كه در نتيجه شرب آن حرام باشد و يا اينكه آب است تا در نتيجه شرب آن حلال باشد . ( * ) منشأ شبهه در قسم اوّل چيست ؟ 1 - گاهى فقدان نص است ، يعنى : فىالمثل نصّى نسبت به حرمت استعمال دخانيات وارد نشده ، در نتيجه حكم آن بر ما مشتبه مىشود كه حرام است يا نه ؟ 2 - و گاهى اجمال نصّ است ، مثل اينكه قرآن مىفرمايد : فِي الْمَحِيضِ وَ لا تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّى يَطْهُرْنَ ، يعنى : مجامعت با حليله در زمان عادت ماهانه حرام است و غايت حرمت هم ، حتّى يطهرن است ، لكن در اينجا دو قرائت وجود دارد كه حكم هر قرائت قبلا توضيح داده شد و آن عبارت بود از اينكه با تشديد به معناى يغتسلن بود ، يعنى : جماع در ايام عادت و بعد از انقطاع دم تا غسل حيض حرام است و با تخفيف به معناى پاك شدن رحم از دم الحيض بود يعنى : غايت حرمت انقطاع دم است و لذا پس از قطع دم اگرچه زمان اغتسال نرسيده مجامعت مانعى ندارد حال امر بر ما مشتبه است كه آيا مراد واقعى و ما صدر من عند اللّه كدام است ، يعنى : اجمال نصّ سبب شبهه در حكم است در ايّام دم و قبل الاغتسال . 3 - و گاهى هم منشا شبهه تعارض نصّين است . ( * ) مثالى در شبههء موضوعيّه بيان كنيد ؟ فىالمثل : شخص نمىداند كه مايع مشخص در خارج ، شراب است يا آب كه مشابهت مايعات يا اسباب جزئى خارجى ديگر سبب اشتباه اين امر است . ( * ) جمع‌بندى كلّى شما از اوّل مباحث اصلى در باب شك چيست ؟ اين است كه : مىتوان گفت كه صور شبهه چهل و هشت صورت است .